Amerykańska gospodarka nadal jest najsilniejsza na świecie. Największe firmy technologiczne, dominacja dolara, sztuczna inteligencja i ogromny rynek kapitałowy sprawiają, że praktycznie cały świat finansów w dużym stopniu kręci się wokół USA.
Czy jednak pod powierzchnią nie zaczynają pojawiać się problemy, które mogą mocno uderzyć w rynki w tym roku? I co może zrobić inwestor indywidualny, żeby jak najlepiej przygotować się na ten moment?
Dlaczego cały świat patrzy na USA?
Problemy USA nie są wyłącznie problemami Ameryki.
Amerykańska giełda odpowiada dziś za 60% kapitalizacji światowego rynku akcji. Dolar pozostaje globalną walutą rezerwową, a największy rynek obligacji świata znajduje się właśnie w Stanach Zjednoczonych. Do tego największe firmy technologiczne świata to firmy amerykańskie.
Dlatego gdy gospodarka USA przyspiesza, odczuwa to praktycznie cały świat. Ale działa to też w drugą stronę. Jeśli w amerykańskim systemie finansowym pojawiają się napięcia, konsekwencje bardzo szybko wychodzą poza same Stany Zjednoczone.
Dlatego inwestorzy powinni dziś zwrócić uwagę na kilka sygnałów ostrzegawczych.
Dług USA — problem, który latami był ignorowany
Zacznijmy od długu.
Sam temat długu państwowego często brzmi abstrakcyjnie, więc maksymalnie to uprośćmy. USA od lat wydają więcej pieniędzy niż zbierają z podatków. Żeby pokryć tę różnicę, państwo musi pożyczać pieniądze poprzez emisję obligacji.
I przez bardzo długi czas nie było to dużym problemem. Dlaczego? Bo stopy procentowe były bardzo niskie. Rząd pożyczał pieniądze od 2008 roku praktycznie za darmo.
Problem pojawił się później. Po wzroście inflacji FED – odpowiednik naszego banku centralnego – mocno podniósł stopy procentowe. I dziś, kiedy stare obligacje wygasają, USA muszą refinansować swój dług przy dużo wyższym oprocentowaniu. A to oznacza gwałtowny wzrost kosztów odsetek.
Dochodzimy tu do sedna sprawy. Problemem nie jest sam dług, tylko koszt jego obsługi.
Jeszcze kilka lat temu USA wydawały około 500 miliardów dolarów rocznie na same odsetki. Dziś to już ponad bilion dolarów rocznie. Bilion dolarów, który nie buduje dróg, nie rozwija gospodarki i nie zwiększa produktywności. To po prostu koszt wcześniejszego zadłużenia.
Przekładając to na polskie warunki – Stany Zjednoczone płacą prawie 11 miliardów złotych dziennie odsetek od swojego długu. Tak, dziennie. Dla porównania roczny koszt całego programu 800+ to 60 mld złotych.
Warto tu zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Przez lata inwestorzy właściwie nie przejmowali się tym problemem, bo świat ufał amerykańskiemu długowi niemal bezwarunkowo. Obligacje USA były traktowane jako najbezpieczniejsze aktywo na świecie.
Ale wraz ze wzrostem zadłużenia zaczynają pojawiać się pytania. Co stanie się, jeśli inwestorzy zaczną oczekiwać jeszcze wyższego oprocentowania za pożyczanie pieniędzy Ameryce? Wtedy koszty obsługi długu rosłyby w zatrważającym tempie.
I właśnie dlatego coraz częściej w debacie amerykańskiej pojawia się pojęcie debt spiral, czyli spirali zadłużenia.
To sytuacja, w której państwo zaczyna pożyczać coraz więcej pieniędzy po to, żeby finansować odsetki od wcześniejszego długu. A im większy staje się dług, tym wyższe są kolejne koszty odsetek.
Każdy z nas jest w stanie sobie wyobrazić spiralę zadłużenia na poziomie mikro, czyli konsumenta. Wpływ długu amerykańskiego na świat jest jednak znacznie większy niż Twój kredyt na samochód czy mieszkanie.
Oczywiście USA są dalekie od bankructwa. Nadal mają największą gospodarkę świata i ogromne możliwości finansowe. Problem polega jednak na tym, że nawet bardzo silne gospodarki z czasem zaczynają odczuwać skutki zbyt wysokiego zadłużenia, szczególnie gdy pieniądz przestaje być tani.
Jeśli stopy procentowe pozostaną wysokie na dłużej, koszty obsługi długu będą dalej rosły. A to prowadzi nas do ryzyka numer dwa.
Inflacja, ropa i ryzyko stagflacji
W ostatnich miesiącach inwestorzy bardzo uważnie obserwują sytuację na Bliskim Wschodzie. Powód jest prosty — wojna i ropa. Pisałem o tym w ostatniej aktualizacji portfela 800+.
Przez cieśninę Ormuz przechodzi około 20% światowego transportu ropy. Każde napięcie w tym regionie bardzo szybko podnosi obawy o wzrost cen energii.
A ropa wpływa praktycznie na wszystkie dziedziny naszego życia. Transport, produkcję, żywność czy logistykę. Jeśli ropa drożeje, koszt funkcjonowania całej gospodarki zaczyna rosnąć.
Co się stanie w momencie, w którym gospodarka zwalnia, ale inflacja nadal pozostaje wysoka? Dojdzie do stagflacji.
Jest to paradoksalna sytuacja, w której koszty życia rosną, mimo że gospodarka nie rozwija się, a produkcja spada. Czyli dostajemy najgorsze z obu światów jednocześnie — słabszy wzrost gospodarczy i rosnące ceny.
To ogromny problem dla FED-u. Bank centralny chciałby obniżyć stopy procentowe, żeby pomóc gospodarce i jednocześnie zmniejszyć presję na koszty długu USA. Ale jeśli inflacja pozostaje wysoka, obniżanie stóp może jeszcze bardziej napędzić wzrost cen.
Jeden problem napędza kolejny.
- wysokie stopy zwiększają koszt długu
- rosnący koszt długu zwiększa presję na system finansowy
- wysoka inflacja ogranicza możliwości FED-u
Stagflacja dla rynku to jeden z najgorszych możliwych scenariuszy.
Podczas normalnego spowolnienia gospodarczego bank centralny może ratować gospodarkę niższymi stopami procentowymi. Ale jeśli inflacja nadal pozostaje wysoka, pole manewru jest bardzo ograniczone.
I właśnie taki scenariusz najmocniej niepokoi dziś inwestorów obserwujących sytuację w USA.
Private credit — ryzyko ukryte poza bankami
Ale problemy nie kończą się na długu i inflacji.
Po kryzysie finansowym z 2008 roku banki zostały objęte dużo ostrzejszymi regulacjami. Teoretycznie miało to ograniczyć ryzykowne pożyczki. Tyle że ryzyko nie zniknęło. Po prostu przeniosło się poza tradycyjny sektor bankowy.
Mowa tu o private credit. W praktyce chodzi o to, że firmy pożyczają pieniądze nie od banków, ale od prywatnych funduszy inwestycyjnych.
Przez ostatnie lata ten rynek eksplodował. Dużo pieniędzy trafiło między innymi do spółek software’owych i sektora SaaS.
Dziś rozwój sztucznej inteligencji w dużej mierze zaczyna podważać modele biznesowe części tych firm. Niektóre mogą stracić klientów. Inne przewagę konkurencyjną. A jednocześnie wiele z nich musi refinansować dług przy dużo wyższych stopach procentowych.
I właśnie to zaczyna niepokoić inwestorów. Szczególnie że część funduszy private credit zaczęła ograniczać możliwość wypłacania pieniędzy inwestorom.
Około 25% pożyczek w sektorze private credit jest dziś powiązanych z firmami software’owymi. Część funduszy miała zaniżać swoją realną ekspozycję na ten sektor, co dodatkowo zwiększyło niepokój inwestorów.
Widać to też po zachowaniu klientów. Fundusz Blackstone BCRED o wartości 82 miliardów dolarów otrzymał żądania wypłat przekraczające limity funduszu, przez co nie wszyscy inwestorzy mogli od razu odzyskać swoich pieniędzy. Eksperci zaczęli ostrzegać przed efektem domina.
Przez ostatnie lata private credit był przedstawiany niemal jako idealna alternatywa dla obligacji i tradycyjnych funduszy. Wyższe oprocentowanie, stabilne zwroty i relatywnie spokojny rynek.
Te fundusze nie pożyczają jednak swoich pieniędzy, tylko zbierają kapitał od inwestorów instytucjonalnych i prywatnych. A wiele z tych aktywów jest bardzo niepłynnych.
Tymczasem kiedy zaczynają pojawiać się problemy, wszyscy chcą odzyskać swoje pieniądze jednocześnie. A wtedy fundusz staje się niewypłacalny.
Podobny mechanizm można było obserwować przy aferze Zondacrypto.
Dlaczego rynek nadal rośnie?
Dlaczego inwestorzy zaczynają traktować te problemy coraz poważniej?
Bo mimo wszystkich tych ryzyk giełda nadal znajduje się bardzo blisko historycznych szczytów. Wyceny amerykańskich akcji pozostają ekstremalnie wysokie.
Dobrym przykładem jest Shiller PE, czyli wskaźnik porównujący ceny akcji do średnich zysków firm z ostatnich 10 lat.
Historycznie rynek amerykański wyceniany był mniej więcej na poziomie 18-krotności zysków. Dziś ten wskaźnik znajduje się w okolicach poziomów widzianych wcześniej głównie przed pęknięciem bańki internetowej.
Podobnie wygląda Buffett Indicator, czyli relacja wartości całego rynku akcji do amerykańskiego PKB. Wskaźnik ten znacznie przekracza średnie historyczne wartości.
Oznacza to, że rynek akcji jest oderwany od rzeczywistej wartości gospodarki.
Nie oznacza to jednak automatycznie krachu i globalnego kryzysu. Rynek jest dziś wyceniany tak, jakby miały się ziścić najbardziej optymistyczne scenariusze.
A jeśli sytuacja okaże się choć trochę gorsza od oczekiwań, reakcja rynku może być silna.
Wysoka wycena spółek sama w sobie nie powoduje kryzysu. Problem polega na tym, że drogi rynek ma dużo mniejszy margines bezpieczeństwa.
Kiedy inwestorzy płacą bardzo wysokie ceny za akcje, zakładają zwykle:
- mocny wzrost gospodarczy
- wysokie zyski firm
- spadające stopy procentowe
- brak większych problemów
Wielu największych inwestorów w USA, czyli tak zwanych super investors, coraz głośniej zaczyna dziś mówić nie tyle o ryzyku wielkiego kryzysu, ale o dużo większej wrażliwości całego systemu.
Co może zrobić inwestor indywidualny?
Co w takim klimacie powinien zrobić inwestor indywidualny z Polski?
Moim zdaniem najgorsze, co można dziś zrobić, to próbować przewidzieć dokładny moment kryzysu. Historia pokazuje, że timing rynku jest nie tylko niezwykle trudny, ale również nielogiczny.
Znacznie ważniejsze jest zrozumienie, że obecne złożone otoczenie gospodarcze zmienia zasady gry.
Podczas mocnej hossy rynek wybacza bardzo dużo. Słabsze firmy potrafią rosnąć razem z całym rynkiem. Ale kiedy warunki się pogarszają, różnica między dobrym i słabym biznesem zaczyna być ogromna.
I właśnie dlatego Warren Buffett od lat powtarza jedną rzecz. Nie chodzi o przewidywanie makroekonomii. Chodzi o kupowanie jakościowych biznesów z odpowiednim marginesem bezpieczeństwa. A do tego duża dawka cierpliwości i długi horyzont inwestowania.
Co ciekawe, Berkshire Hathaway – wehikuł finansowy Buffetta – od dłuższego czasu utrzymuje ogromną pozycję gotówkową, co może być interpretowane jako sygnał ostrożności.
Buffett oczywiście nie mówi wprost, że spodziewa się kryzysu. Ale wygląda na to, że dużo trudniej mu dzisiaj znaleźć atrakcyjnie wycenione firmy.
Kiedy nawet najlepsi inwestorzy świata zaczynają działać bardziej defensywnie, warto przynajmniej zastanowić się, czy poziom optymizmu nie jest zbyt wysoki.
Podsumowanie
Czy 2026 będzie rokiem kryzysu? Tego oczywiście nikt nie wie.
Ale coraz trudniej ignorować fakt, że kilka ważnych problemów zaczyna spotykać się w jednym miejscu:
- rosnący dług USA
- ryzyko stagflacji
- problemy w private credit
- bardzo wysokie wyceny rynku
Najbliższe lata mogą być dla inwestorów dużo trudniejsze niż poprzednia dekada.
Kluczowe pytanie brzmi więc nie „kiedy przyjdzie kryzys”, ale raczej: czy Twój portfel jest przygotowany na trudniejsze warunki niż te, do których rynek przyzwyczaił inwestorów w ostatnich latach?
